Kontakty z dzieckiem po rozstaniu – co mówi prawo i jak wyegzekwować postanowienie sądu?

​Kontakty z dzieckiem po rozstaniu rodziców są prawem i obowiązkiem niezależnym od władzy rodzicielskiej, a ich zakres ustalają rodzice wspólnie albo, w razie sporu, sąd opiekuńczy. Jeśli postanowienie sądu nie jest respektowane, prawo przewiduje dwuetapową procedurę egzekucyjną kończącą się nakazaniem zapłaty określonej kwoty za każde naruszenie. Poniżej wyjaśniamy, co dokładnie regulują przepisy i jak wyegzekwować kontakty, gdy druga strona je utrudnia.

Co mówi prawo o kontaktach z dzieckiem po rozstaniu?

Zgodnie z art. 113 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice oraz dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów niezależnie od tego, któremu z rodziców przysługuje władza rodzicielska. Oznacza to, że nawet rodzic pozbawiony władzy rodzicielskiej albo z władzą ograniczoną co do zasady zachowuje prawo do kontaktu z dzieckiem, chyba że sąd wyraźnie to prawo ograniczył lub wyłączył ze względu na dobro dziecka.

Kontakty obejmują nie tylko bezpośrednie spotkania i odwiedziny, ale też korespondencję, rozmowy telefoniczne i porozumiewanie się za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Ograniczenie lub zakazanie kontaktów jest możliwe wyłącznie w drodze orzeczenia sądu opiekuńczego i tylko wtedy, gdy przemawia za tym dobro dziecka, na przykład w sytuacjach związanych z przemocą domową lub uzależnieniem rodzica.

Sprawy dotyczące kontaktów bywają jednymi z bardziej emocjonalnych postępowań rodzinnych, ponieważ dotyczą codziennych relacji rodzica z dzieckiem, a nie tylko formalnych ustaleń majątkowych. Pełnomocnicy zajmujący się na co dzień prawem rodzinnym, tacy jak adwokat rodzinny Kraków, pomagają nie tylko sformułować wniosek o ustalenie kontaktów, ale też ocenić, czy w danej sprawie konieczne będzie skorzystanie z procedury egzekucyjnej.

Kto ustala sposób kontaktów z dzieckiem?

W pierwszej kolejności to rodzice powinni wspólnie ustalić sposób utrzymywania kontaktów z dzieckiem, kierując się jego dobrem i biorąc pod uwagę jego rozsądne życzenia, jeśli dziecko jest już w stanie je wyrazić. Dopiero w razie braku porozumienia sprawę rozstrzyga sąd opiekuńczy właściwy ze względu na miejsce zamieszkania lub pobytu dziecka.

Sąd, ustalając kontakty, może określić:

- terminy, czas trwania i miejsce spotkań z dzieckiem

- sposób kontaktu na odległość, np. rozmowy telefoniczne lub wideorozmowy w wybrane dni

- obecność osoby trzeciej podczas spotkań, jeśli wymaga tego dobro dziecka

- obowiązek uczestnictwa rodziców w terapii rodzinnej albo w spotkaniach z opiniodawczym zespołem sądowych specjalistów, jeśli konflikt między rodzicami jest głęboki

Postanowienie sądu w sprawie kontaktów, podobnie jak ugoda zawarta przed sądem lub mediatorem, staje się podstawą do egzekucji, jeśli któraś ze stron nie będzie go respektować.

Jak wygląda dwuetapowa egzekucja kontaktów z dzieckiem?

Egzekucja kontaktów z dzieckiem przebiega w dwóch etapach uregulowanych w art. 598[15] i art. 598[16] Kodeksu postępowania cywilnego. Pierwszy etap polega na złożeniu wniosku o zagrożenie nakazaniem zapłaty określonej sumy pieniężnej za każde naruszenie obowiązku wynikającego z orzeczenia lub ugody dotyczącej kontaktów.

Sąd opiekuńczy, uwzględniając sytuację majątkową osoby naruszającej obowiązek, wydaje postanowienie, w którym zagraża jej zapłatą konkretnej kwoty za każde kolejne naruszenie.

Jeśli mimo wydanego postanowienia naruszenia się powtarzają, można przejść do drugiego etapu i złożyć wniosek o nakazanie zapłaty należnej sumy. Sąd ustala wtedy łączną kwotę jako iloczyn stawki określonej w pierwszym postanowieniu i liczby stwierdzonych naruszeń.

Etap postępowania	Podstawa prawna	Co się dzieje
Etap 1 – zagrożenie zapłatą	Art. 598[15] KPC	Sąd zagraża zapłatą oznaczonej kwoty za każde przyszłe naruszenie obowiązku
Etap 2 – nakazanie zapłaty	Art. 598[16] KPC	Sąd nakazuje zapłatę sumy stanowiącej iloczyn stawki i liczby naruszeń
Zażalenie	Art. 598[15] § 3 KPC	Na oba postanowienia przysługuje zażalenie do sądu drugiej instancji

Co istotne, procedura ta działa w obie strony. Może dotyczyć zarówno rodzica sprawującego pieczę nad dzieckiem, który utrudnia kontakty drugiej stronie, jak i rodzica uprawnionego do kontaktu, który sam nie odbiera dziecka w ustalonych terminach albo narusza zasady kontaktu w inny sposób.

Jakie inne środki może zastosować sąd, gdy kontakty nie są respektowane?

Procedura z art. 598[15] i 598[16] KPC nie jest jedynym narzędziem dostępnym w takich sprawach. Zgodnie z art. 113[4] Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sąd opiekuńczy, orzekając w sprawie kontaktów, może zobowiązać rodziców do określonego postępowania, jeśli wymaga tego dobro dziecka lub przebieg dotychczasowej współpracy między rodzicami.

Do dodatkowych rozwiązań, po które może sięgnąć sąd, należą:

- zobowiązanie rodziców do uczestnictwa w spotkaniach z mediatorem albo terapeutą rodzinnym

- ustanowienie kuratora sądowego nadzorującego wykonywanie kontaktów w trudniejszych sprawach

- zmiana dotychczasowego sposobu kontaktów, jeśli okoliczności się zmieniły albo dotychczasowe ustalenia okazały się niewykonalne w praktyce

- w skrajnych przypadkach – ograniczenie władzy rodzicielskiej rodzica, który w sposób uporczywy utrudnia kontakty drugiej strony z dzieckiem

Wniosek o zastosowanie któregokolwiek z tych środków składa się do sądu rejonowego – wydziału rodzinnego, właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub pobytu dziecka, a postępowanie toczy się wyłącznie na wniosek zainteresowanej strony, ponieważ sąd nie działa w tych sprawach z urzędu.

Jak złożyć wniosek o egzekucję kontaktów?

1. Udokumentowanie naruszeń – warto zapisywać daty i okoliczności każdej sytuacji, w której druga strona uniemożliwiła lub utrudniła kontakt, najlepiej z dowodami w postaci wiadomości czy notatek.
2. Przygotowanie wniosku o zagrożenie nakazaniem zapłaty, wskazującego treść naruszonego postanowienia lub ugody oraz opis konkretnych naruszeń.
3. Złożenie wniosku do sądu rejonowego – wydziału rodzinnego właściwego dla miejsca zamieszkania lub pobytu dziecka.
4. Uzyskanie postanowienia o zagrożeniu zapłatą i dalsze dokumentowanie ewentualnych kolejnych naruszeń.
5. W razie dalszych naruszeń – złożenie wniosku o nakazanie zapłaty należnej sumy, obliczonej jako iloczyn stawki i liczby naruszeń.

FAQ

Czy rodzic pozbawiony władzy rodzicielskiej ma prawo do kontaktów z dzieckiem?

Tak, prawo do kontaktów jest niezależne od władzy rodzicielskiej i przysługuje rodzicowi nawet wtedy, gdy został jej pozbawiony, chyba że sąd wprost ograniczył lub wyłączył kontakty ze względu na dobro dziecka. To dwie odrębne instytucje prawne regulowane różnymi przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy dziecko może samo zadecydować, że nie chce się spotykać z jednym z rodziców?

Sąd bierze pod uwagę rozsądne życzenia dziecka, zwłaszcza starszego, ale nie są one automatycznie wiążące. Ostateczna decyzja zawsze należy do sądu, który ocenia całokształt sytuacji i kieruje się przede wszystkim dobrem dziecka, a nie wyłącznie jego bieżącą wolą.

Ile trwa procedura egzekucji kontaktów z dzieckiem?

Czas trwania zależy od obciążenia danego sądu i liczby wniosków dowodowych, ale sam pierwszy etap – uzyskanie postanowienia o zagrożeniu zapłatą – zwykle trwa krócej niż pełne postępowanie o ustalenie kontaktów, ponieważ nie wymaga tak rozbudowanego postępowania dowodowego. W praktyce może to być od kilku tygodni do kilku miesięcy.

Czy kontakty z dzieckiem można ustalić jeszcze przed rozwodem?

Tak, sąd może uregulować sposób kontaktów z dzieckiem już w toku sprawy rozwodowej albo w odrębnym postępowaniu, niezależnie od tego, czy rozwód się jeszcze toczy. Rodzice mogą też wypracować tymczasowe zasady kontaktów w drodze mediacji, zanim sprawa trafi przed sąd.